Hüsn-i hat öğrenmek isteyen çok, doğru adresi bulmak zor. Bu liste, kamış kalemi ilk kez eline alacak kişiden yazısını ilerletmek isteyen kursiyere kadar herkes için hazırlandı. İçinde vakıf akademileri, belediyelerin ücretsiz sanat merkezleri ve uluslararası bir araştırma kurumunun atölyesi var. Hepsi ortak bir işi yapıyor: sülüs, nesih, rika gibi yazıları meşk usulüyle öğretiyor.
Seçerken birkaç şeye bakıldı. Dersi kim veriyor, hoca hangi hattattan icazetli, program kaç saat ya da kaç ay sürüyor, ücretli mi ücretsiz mi, kayıt nasıl açılıyor, kontenjan ne kadar dar. Malzeme konusu da önemli: kamış, is mürekkebi ve aharlı kağıt kursta veriliyor mu, yoksa kursiyer mi buluyor. Şehir dağılımına da dikkat edildi, İstanbul dışında Ankara, Bursa ve Konya'dan hat sanatı kursları listeye girdi.
Sıralamayı okurlar belirliyor. Redaksiyon adayları topladı, yerleri topluluğun oyları oturtuyor. Kartlara girip artıları, eksileri ve yorumları okumak en doğrusu, çünkü bir kursun size uyup uymadığı çoğu zaman hocanın üslubuna ve ders saatine bağlı. Kendi deneyiminiz varsa oy verin, yazın.
Vakfın hat dersleri 1989'da Prof. Dr. Muhittin Serin tarafından başlatıldı. Sonraki yıllarda Sadri Sayıoğulları ve Mehmet Memiş devam ettirdi, 2001'den beri dersleri Serin'in talebesi hattat Tevfik Kalp yürütüyor. Program 8 ay sürüyor ve genelde ekimde açılıyor. Aynı çatı altında tezhip, Osmanlı Türkçesi, diksiyon ve Türk musikisi dersleri de var, yani hat öğrenirken yan dallara geçmek kolay.
Klasik meşk düzeni işliyor: hoca yazıyor, kursiyer evde çalışıp getiriyor, ders tekrar tekrar düzeltiliyor. Bu yüzden haftada bir saat derse gelip gerisini boş bırakan kişi ilerleyemez. Kayıttan önce vakfı telefonla aramak isteniyor, kontenjan sınırlı. Merkez Fatih'te, toplu taşımayla ulaşımı rahat. Anadolu yakasında oturan biri için yol uzun olabilir.
İstanbul, Fatih, Fevzipaşa Caddesi No: 175
Üsküdar Doğancılar'daki vakıf, geleneksel sanatları bir bütün olarak öğretiyor. Hüsn-i hat programının hedefi net: mürekkebini kendi hazırlayan, kamışını kendi açan, kağıdını aharlayan, harfleri yazı çeşidine göre yazıp istif kurabilen kişiler yetiştirmek. Yani sadece harf meşki değil, işin malzeme tarafı da müfredatta. Müfredat kursiyerin giriş seviyesine göre esnetiliyor.
Sıfırdan başlayan biri için tempo ağır gelebilir, çünkü program uzun soluklu ve devamlılık istiyor. Buna karşılık hattatlığa ciddi bakan, ileride icazet hedefleyen kursiyer için sağlam bir yer. Bina tarihi Üsküdar dokusunun içinde, iskeleye yürüme mesafesinde. Kayıt dönemleri sınırlı olduğu için vakfı sezon başında aramak gerekiyor.
İstanbul, Üsküdar, Aziz Mahmut Hüdayi Mahallesi, Doğancılar Caddesi No: 82
IRCICA, İslam İşbirliği Teşkilatı'na bağlı araştırma merkezi ve İstanbul'da çalışıyor. Hat sanatı bu kurumun ana ilgi alanlarından biri: üç yılda bir düzenlenen Milletlerarası Hat Yarışması ile hattatların en bilinen sınav yeri sayılıyor. Merkez ayrıca Efdaluddin Kılıç ve Ferhat Kurlu gibi tanınmış hattatlarla kurs ve atölye programları açıyor, derslere farklı ülkelerden katılım oluyor.
Burası mahalle kursu mantığında çalışmıyor. Programlar dönemsel ilan ediliyor, duyuruları takip etmek şart. Yazıya emek vermiş, kendi seviyesini gösterebilen kursiyer için kıymetli bir kapı; harfleri ilk kez tanıyacak kişi önce başka bir yerde temel almalı. Bina Cağaloğlu'nda, Bâbıâli girişinde, Sirkeci tramvay durağına yakın.
İstanbul, Fatih, Hoca Paşa Mahallesi, Alemdar Caddesi No: 15, Cağaloğlu
İBB'nin kurs ağı 1996'da İSMEK adıyla açıldı, bugün Enstitü İstanbul çatısı altında devam ediyor. Hüsn-i Hat Başlangıç programı hat tarihi, yazı çeşitleri, hat terimleri ve yazıya hazırlıkla başlıyor, rika meşkiyle ilk metinleri yazdırıyor. Dersler ücretsiz, katılım belgesi veriliyor. Şehrin dört bir yanında merkez olduğu için evine yakın sınıf bulma ihtimali yüksek.
En büyük sorun kontenjan. Kayıtlar dönem başında online açılıyor ve popüler branşlar hızla doluyor, hat da bunlardan biri. Sınıflar kalabalık olabilir, hocayla birebir vakit vakıf kurslarındaki kadar uzun değil. Yine de sanatı ücretsiz denemek, sonra daha ileri bir programa geçmek isteyen için mantıklı bir başlangıç.
İstanbul geneli, İBB'ye bağlı eğitim merkezleri
Zeytinburnu Belediyesi'nin kültür merkezi her sezon 25 civarında branşta kurs açıyor ve hüsn-i hat bunların arasında. Tezhip, kalemişi, minyatür, ebru ve Osmanlı Türkçesi de aynı programda olduğu için hat öğrenen kursiyer yazıyı süsleme sanatlarıyla birlikte görebiliyor. Kurslar ücretsiz, başvuru 15 yaş üstü herkese açık ve kayıtlar genelde eylül sonunda başlayıp ekim başında kapanıyor.
Merkez aynı zamanda tiyatro, seminer ve sinema programlarıyla çalışan bir kültür binası, dolayısıyla salon yoğunluğu ders saatlerini etkileyebiliyor. Kayıt penceresi dar; tarihi kaçıran bir sonraki sezonu bekliyor. Bina Kazlıçeşme tarafında, Marmaray ve tramvay hattına yakın, Avrupa yakasının güneyinde oturanlar için pratik.
İstanbul, Zeytinburnu, Semiha Şakir Caddesi, 15 Temmuz Meydanı
Beyoğlu'ndaki vakıf, klasik ilimler ve sanat derslerini bir arada yürütüyor. Hüsn-i hat programının çıktısı sade anlatılmış: kursiyer hat sanatının temel kavramlarını açıklayabilecek, yazı çeşitlerini birbirinden ayırabilecek, en az bir yazı çeşidinde başlangıç düzeyinde yazabilecek ve klasik meşk usulünün adabını öğrenecek. Yani hedef hattat yetiştirmekten çok, sanata sağlam bir giriş yaptırmak.
Vakıf ortamı derse gelen kişiden düzenli devam bekliyor, gruplar küçük tutuluyor. Bu, hocayla daha çok vakit demek. Buna karşılık program çok ileri seviyeye çıkmıyor, sülüs ve nesihte ustalaşmak isteyen zamanla başka bir atölyeye geçmek zorunda kalabilir. Bina Şişhane ve Beyoğlu hattında, metroya yürüme mesafesinde.
İstanbul, Beyoğlu, Sururi Mehmet Efendi Mahallesi, Keramet Sokak No: 17
ESEV, Esenler Belediyesi'nin 2011'de kurduğu sanat evi ve 70'in üzerinde branşta ücretsiz kurs veriyor. Hüsn-i hat programı klasik başlıklarla ilerliyor: hat tarihi, yazı çeşitleri, mürekkep hazırlama, kamış açma, kağıt aharlama, harflerin yazı çeşidine göre yazımı ve istif çalışması. Aynı binada tezhip, ebru, ney, gitar ve resim dersleri de var, aile olarak farklı kurslara yazılmak mümkün.
Ücretsiz olması talebi artırıyor, kayıt döneminde branş çabuk doluyor. Sınıf düzeni okul mantığında; devamsızlık yapan kursiyerin kaydı düşebiliyor. Esenler dışından gelenler için yol biraz uzun, ama metro hattı binaya makul mesafede. Yazıya yeni başlayan ve masraf yapmadan denemek isteyen için iyi bir seçenek.
İstanbul, Esenler, Nine Hatun Mahallesi, Kemal Hatipoğlu Caddesi No: 4
Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin kurs ağı BELMEK, Çankaya, Çayyolu, Keçiören, Mamak, Sincan ve Yenimahalle olmak üzere altı ana bölgede, onlarca kurs merkezinde ders veriyor. Branş listesi 40'ı aşıyor ve hat sanatı da bunların içinde. Kayıt tamamen online: siteye üye olunuyor, oturulan bölge ve branş seçiliyor, kontenjan varsa sınıfa yerleştiriliyor. Kurslar ücretsiz.
Merkez sayısı fazla olduğu için Ankara'nın hemen her yerinden ulaşmak kolay. Ancak hat branşı her merkezde açılmıyor, önce hangi şubede olduğunu kontrol etmek gerekiyor. BELMEK kursiyer kitlesi ağırlıklı olarak kadınlardan oluşuyor ve programın vurgusu meslek edindirme tarafında. İleri hat eğitimi arayan biri buradan temel alıp vakıf atölyelerine geçmeyi düşünebilir.
Ankara geneli, Ankara Büyükşehir Belediyesi kurs merkezleri
Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin sanat ve meslek kursları BUSMEK adıyla yürüyor. Hüsnühat branşının eğitim süresi 320 saat olarak belirlenmiş; program hat tarihi, yazı çeşitleri, hüsnühat terimleri, yazıya hazırlık, sülüs ve nesih meşkleriyle ilerliyor. Nesih, sülüs, talik ve divani yazılardan birini ya da birkaçını meşk usulüyle temel seviyede yazabilen kursiyer hedefleniyor. Kurslar ücretsiz.
Başvuru sonrası branş öğretmeniyle ön görüşme yapılıyor, randevuya gelmeyenin kaydı otomatik iptal ediliyor. Bir yıl sertifika alan kursiyer ihtisas grubuna geçebiliyor, bu grup en fazla üç yıl sürüyor. Yani Bursa'da uzun soluklu çalışmak isteyen için yol açık. Merkez bina Merinos alanında, şehir içi ulaşım rahat.
Bursa, Osmangazi, Ulubatlı Hasan Bulvarı, Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi F Blok
KOMEK, Konya Büyükşehir Belediyesi'nin meslek ve sanat kurs ağı. Şehrin merkez ilçelerinde ve taşrada onlarca kurs merkezi var, hüsn-i hat da sanat branşları arasında listeleniyor. Eğitim modüllere bölünmüş, kursu tamamlayanlara belge, yarıda bırakanlara başardıkları modülleri gösteren not döküm çizelgesi veriliyor. Kayıtlar site üzerinden yapılıyor ve dersler ücretsiz.
Konya'da hat sanatı geleneği güçlü, aynı program içinde çini, ebru ve tezhip gibi branşlar da bulunuyor. Merkezler arasında hoca ve atölye şartları değişebiliyor, bu yüzden kayıttan önce hangi şubede hangi hocanın ders verdiğini sormak faydalı. Kurs saatleri gündüz ağırlıklı, tam zamanlı çalışan biri için uygun saat bulmak zor olabilir.
Konya geneli, Konya Büyükşehir Belediyesi KOMEK kurs merkezleri