Gökbilim teleskopları arasında seçim yapmak, açıklık, kundak ve fiyat üçgeninde doğru dengeyi bulmak demektir. Bu liste, ilk teleskobunu arayan meraklıdan gezegen peşine düşmüş deneyimli gözlemciye kadar herkes için Türkiye'de gerçekten satılan modelleri bir araya getiriyor. Balkondan Ay'ın kraterlerine bakmak ile şehir dışındaki karanlık gökte bulutsu aramak farklı alet ister, burada ikisinin de karşılığı var.
Seçerken önce açıklığa ve odak oranına bakıldı: 70 mm bir mercekli ile 203 mm bir aynanın topladığı ışık aynı şey değil. Sonra kundak geldi, çünkü titreyen bir üçayak en iyi optiği bile kullanılmaz hale getirir. Ardından ağırlık ve kurulum süresi, kutudan çıkan göz mercekleri ve arayıcı, motorlu takip veya GoTo desteği, son olarak da fiyat aralığı ve ülkedeki satış kanalı tartıldı. Bird-Jones gibi tartışmalı optik tasarımlar gizlenmedi, eksiler kısmına yazıldı.
Sıralamadaki yerleri topluluk oyları belirliyor, editör yalnızca adayları topluyor. Kartlarda artılar ve eksiler yan yana duruyor, altındaki yorumlar da cabası. Kendi durumunuzu tartın: teleskobu her seferinde arabaya taşıyacak mısınız, gözlem yeriniz elektrikli mi, bütçe göz merceği ve filtre için de yetecek mi.
203 mm açıklıklı Schmidt-Cassegrain optik, 2032 mm odak uzaklığı ve f/10 oran: NexStar 8SE, portatif gövdede ciddi ışık toplama alanı sunan klasik bir çözüm. Tek kollu çatal kundak GoTo çalışıyor, el kumandasındaki veri tabanında kırk bini aşkın gök cismi var, SkyAlign hizalaması üç parlak yıldızı ortalayınca kendini bulmuş oluyor. StarBright XLT kaplama, Satürn halkalarında ve Jüpiter'in bulut kuşaklarında farkını gösteriyor.
Karanlık gökte küresel yıldız kümelerini dağıtabilen, gezegenlerde de yüksek büyütmeye çıkabilen bir alet arayanın listesinde en başta bu tür bir tüp bulunur. Toplam ağırlık üçayakla birlikte on beş kilo civarında, tek parça taşınmıyor, iki seferde araca giriyor. Bir de enerji meselesi var: kalem pillerle uzun gözlem olmaz, harici güç kaynağı neredeyse zorunlu.
130 mm aynalı Newton tüpü, 650 mm odak ve f/5 oran, altında motorlu GoTo kundak. NexStar 130SLT, otomatik konumlandırmayı ilk kez deneyecek kişiye görece uygun fiyatla giriş sağlıyor: el kumandasındaki liste dört binin üzerinde nesne içeriyor, kurulum aletsiz yapılıyor, toplam ağırlık sekiz kilo bandında kalıyor.
Kısa odak sayesinde Orion Bulutsusu, Andromeda ve büyük açık kümeler tek bakışta kadraja giriyor, Ay ve gezegenlerde ise makul sonuç veriyor. Zayıf tarafı taşıyıcı kısım: üçayak esnek, rüzgârda ve odak çevirirken görüntü titriyor, yüksek büyütmede sabırlı olmak gerekiyor. Ayna zamanla kolimasyon ister, bu iş öğrenilmezse keskinlik düşer. Şehir ışığı altında bulutsu beklentisini fazla yükseltmemek doğru olur.
Maksutov-Cassegrain tasarımlı 102 mm açıklık, 1325 mm odak, f/13 civarı oran. NexStar 4SE'nin işi belli: yüksek büyütmede keskin Ay ve gezegen görüntüsü. Kapalı tüp sayesinde ayna hizası bozulmuyor, çevirme aynası hem gözlem hem fotoğraf çıkışı veriyor, çatal kundaktaki GoTo kırk bini aşkın nesneyi tanıyor.
Ağırlık ve hacim küçük, bagajda yer kaplamıyor, apartman balkonunda dahi rahat kuruluyor. Buna karşılık dar görüş alanı geniş bulutsu ve büyük kümelerde sıkıntı yaratıyor, uzun odak yüzünden bulmak da manuel teleskoba göre daha kolay olsa bile kadraj küçük kalıyor. Kapalı optik, dışarı çıkarıldıktan sonra ısı dengesine gelmek için yarım saat kadar bekletilmek istiyor.
130 mm ayna, 650 mm odak, f/5 ve Alman tipi ekvatoral kundak. AstroMaster 130EQ yıllardır başlangıç seviyesinin en çok satan aynalılarından biri: kutuda 20 mm ve 10 mm göz mercekleri, StarPointer kırmızı nokta arayıcı ve alüminyum üçayak geliyor, kurulum tek akşamda öğreniliyor. Motorlu takip isteyen için aynı tüpün 130EQ-MD sürümü satılıyor.
Ekvatoral kundak, gök cisminin hareketini tek eksende izlemeyi öğretiyor, bu yüzden işin mantığını anlamak isteyene fotoğrafçılığa göre daha çok şey katıyor. Ağırlık on bir kilo bandında, taşınabilir ama hafif sayılmaz. Zayıf noktası ince ayar: kundak salınımı, plastik odaklayıcı ve basit göz mercekleri zamanla değiştirilmek istiyor.
127 mm açıklık ve 1000 mm odak, ekvatoral kundak, kutuda üç göz merceği ile 3x Barlow. PowerSeeker 127EQ Türkiye'de en sık rastlanan giriş modeli, fiyatı da bunu açıklıyor. Optik tasarımı Bird-Jones: odaklayıcının içine yerleştirilmiş bir düzeltici mercek, küresel aynayı 1000 mm odağa taşıyor, tüp bu sayede kısa kalıyor.
Ay, Satürn halkası, Jüpiter uyduları ve parlak kümeler için yeterli aleti arayan, bütçesi de kısıtlı olan kişi bundan keyif alır. Ancak Bird-Jones düzeni kolimasyonu zorlaştırıyor, kutudaki 4 mm göz merceği ve Barlow ile ulaşılan büyütmeler kâğıt üzerinde kalıyor. Ciddi gözleme niyetli biri aynı paraya daha basit ama dürüst optiğe yönelmeyi düşünebilir.
70 mm mercekli tüp, 400 mm odak, f/5.7 ve sırt çantasıyla gelen bir seyahat teleskobu. Travel Scope 70 iki kiloya yakın toplam ağırlıkla fotoğraf üçayağına oturuyor, 45 derece düz görüntü prizması sayesinde gündüz manzara gözlemi için de kullanılabiliyor. Kutuda 20 mm ve 10 mm göz mercekleri ile arayıcı bulunuyor.
Kampa, yazlığa, dağ yoluna atılacak ikinci bir alet olarak mantıklı; Ay kraterleri, Jüpiter uyduları, Pleiades gibi geniş kümeler rahat görünüyor. Buna karşılık 70 mm açıklık sönük gökadalar için yetersiz, üçayak yüksek büyütmede sallanıyor ve parlak cisimlerin kenarında renk saçağı fark ediliyor. Çocuk için ilk teleskop arayan aile de bu ölçüyü kolay kaldırır.
203 mm parabolik ayna, 1000 mm odak, f/4.9 Newton optik ve 2 inç göz merceklerini kabul eden Hexafoc odaklayıcı. Bresser'in Messier serisindeki bu tüp, ekvatoral kundak üzerinde satılıyor ve fiyatına göre ciddi bir açıklık sunuyor. Kısa odak oranı, büyük bulutsu ve gökada gruplarını tek kadrajda tutmayı kolaylaştırıyor.
Karanlık gökte düzenli gözlem yapan, aracı olan ve kurulum için on beş dakika ayırabilen kişiye göre. Toplam ağırlık kundak ve karşı ağırlıklarla otuz kiloya yaklaşıyor, balkon teleskobu değil. f/4.9'da kenarlarda koma görünüyor, fotoğraf için düzeltici mercek gerekiyor; ayna da her taşımadan sonra kolimasyon kontrolü istiyor.
127 mm Maksutov-Cassegrain tüp, 1900 mm odak ve f/15 civarı oran, altında EXOS-2 ekvatoral kundak ile GoTo elektroniği. Uzun odak, gezegenlerde ve Ay'da yüksek büyütmeyi kolay kılıyor; ikili yıldızları ayırmak da bu optiğin sevdiği iş. Kapalı tüp toz ve nem almıyor, ayna hizası yıllarca bozulmadan kalıyor.
Sabit bir gözlem noktası olan, gezegen ve Ay ayrıntısına takılmış gözlemciye hitap ediyor. Geniş alan sevenler için yanlış tercih: f/15'te görüş alanı iğne deliği gibi kalır. Kundak ve karşı ağırlıklar yüzünden taşıma ağırlığı yüksek, GoTo için de harici güç gerekiyor. Kapalı optiğin ısı dengesine gelmesi için kırk dakika beklemek alışkanlık haline geliyor.
127 mm mercekli tüp, 635 mm odak, f/5 oran ve EXOS-2 GoTo ekvatoral kundak. Bresser'in bu kısa tüplü akromatı, aynı açıklıktaki uzun odaklı mercekliye göre çok daha ferah bir görüş alanı veriyor: Ay ve büyük açık kümeler tek kadrajda, geniş bulutsular kenarlarına kadar görünüyor. Büyük Hexafoc odaklayıcı 2 inç göz merceklerini rahat taşıyor.
Geniş alan gözlemi ve kısa pozlu gökyüzü fotoğrafçılığı için mantıklı bir kombinasyon, kundak GoTo olduğu için nesne arama derdi de azalıyor. Akromatik tasarımın bedeli renk hatası: parlak yıldız ve Ay kenarında mor saçak görülüyor, gezegende yüksek büyütmede kontrast düşüyor. Uzun tüp rüzgârda yelken görevi görüyor, dengeleme dikkat istiyor.
130 mm parabolik ayna, 650 mm odak, f/5 optik ve katlanabilir tüplü masaüstü Dobson kundak. Heritage 130P açıklığa göre en ucuz ciddi gözlem araçlarından biri: tüp kapalı halde kısa bir çantaya sığıyor, kurulumda hizalama vidası çevirmek gerekmiyor, ağırlık altı kilo civarında. Dobson mantığı basit, cismi elle bulup itmeye alışan kişi gökyüzünü de daha çabuk öğreniyor.
Şehir dışına yürüyerek çıkan, balkonda hızlı gözlem yapmak isteyen ya da çocuğuyla birlikte kullanacak kişi için akıllı tercih. Kundak masa veya sandık üstüne konmayı istiyor, yerde kullanmak zor. Açık tüp yandan gelen ışığı içeri alıyor, sokak lambası varsa perdelemek gerekiyor; ince odak ayarı da yok, yüksek büyütmede el hassasiyeti önemli.