Chuyện nuôi ong bắt đầu từ cái thùng. Bảng này dành cho người mới tập nuôi vài đàn sau nhà, cho hộ đã có trại nhỏ và cho cả những ai chỉ muốn đặt một thùng ong dú trên ban công. Thùng nuôi ong lấy mật ở Việt Nam chia thành mấy nhóm khá rõ: thùng ong nội chuẩn cầu 42, thùng ong ngoại kiểu kế nhiều tầng, thùng nhựa dùng lâu năm và thùng ong dú nhỏ gọn nuôi trong sân.
Các mẫu được xem theo chất liệu và độ dày gỗ, kích thước khung cầu tiêu chuẩn, cách thông gió trên nắp, khả năng chịu mưa nắng ngoài vườn, phụ kiện kèm theo như vách ngăn, lưới chắn chúa, máng ăn, rồi tới giá công bố và nơi bán có giao toàn quốc. Ưu tiên những thùng nuôi ong lấy mật có thông số cụ thể, hàng sẵn kho, có đổi trả và có người hướng dẫn kỹ thuật cho chủ mới, vì người mới thường vướng ở khâu lên tầng kế và chống nóng.
Thứ tự các vị trí do cộng đồng bình chọn, ban biên tập chỉ dựng danh sách và kiểm tra thông tin. Trước khi đặt hàng, hãy đọc kỹ phần ưu điểm và nhược điểm trong từng thẻ sản phẩm, xem thùng đã kèm khung cầu chưa, rồi đối chiếu với nhận xét của những người đã nuôi thật.
Thùng trệt dành cho ong ngoại, tức ong Ý, kích thước 51x42x25 cm, chứa đủ 10 khung cầu tiêu chuẩn. Gỗ nhẹ tự nhiên được xử lý chống ngấm nước bằng hỗn hợp sáp paraffin, nên thùng ít bị ẩm mốc khi để ngoài trời. Hãng bán cả bản tháo rời và bản đóng sẵn, bản chưa kèm khung cầu niêm yết quanh 350.000 đồng, còn tầng kế cùng hệ mua thêm rời để lên hai tầng khi đàn mạnh.
Phù hợp với hộ nuôi ong ngoại muốn gom đàn theo chuẩn kế nhiều tầng, vì kích thước ăn khớp với khung cầu và lưới chắn chúa bán sẵn trên thị trường. Người mới nuôi một hai đàn ong nội thì không cần cỡ này, thùng rộng quá đàn khó giữ nhiệt. Khi nhận hàng nên kiểm mép ghép và ngàm nắp, đặt thùng lên kệ cao cách đất để tránh mối và nước mưa tạt.
Bộ hai tầng cho ong ngoại, giá niêm yết 630.000 đồng. Bản cơ bản gồm một thùng trệt, một tầng kế nguyên, một lưới chắn chúa và một máng ăn đứng dạng âm; bản đầy đủ thêm 19 khung cầu nguyên nên về là dựng đàn được ngay, không phải chạy đi mua lẻ từng món. Tầng kế nguyên cùng chiều cao với tầng trệt, khung cầu hai tầng dùng chung một cỡ, đỡ lẫn lộn khi đảo cầu.
Đây là lựa chọn cho người đã nuôi ong ngoại và cần khai thác mật theo tầng riêng, tách mật khỏi vùng chúa đẻ nhờ lưới chắn chúa. Người mới nuôi một đàn nhỏ mua bộ này thì thừa, vì hai tầng chỉ phát huy khi quân đã đông kín cầu. Bộ đầy đủ khá nặng, nên tính trước chỗ đặt và cách che nắng buổi trưa.
Thùng ong nội làm từ gỗ thông xuất khẩu đã sấy khô, dày 1,5 cm, cả thùng chỉ tầm 5 kg nên một người bê đi đặt vườn được. Kích thước theo chuẩn cầu 42 cm, chứa 6 cầu và một vách ngăn, nắp có sáu lỗ thông gió chia hai đầu. Giá bán 220.000 đồng một thùng, cơ sở cho biết độ bền trên 5 năm nếu để nơi có mái che.
Hợp với người mới nuôi một vài đàn ong nội trong vườn nhà, hoặc người cần thêm thùng khi chia đàn mùa hoa. Gỗ mỏng và nhẹ là lợi thế khi mang đi, nhưng bù lại giữ nhiệt kém hơn thùng gỗ dày, mùa nắng nên phủ tấm cách nhiệt. Thùng không kèm khung cầu, phải mua riêng cầu đã căng kẽm và gắn chân tầng.
Bản dành cho ong ngoại, đóng bằng gỗ sao, loại gỗ nặng và không thấm nước, cơ sở công bố độ bền tới 10 năm khi để ngoài trời. Giá 390.000 đồng một thùng, đắt hơn thùng gỗ thông cùng cỡ nhưng đổi lại ít cong vênh qua nhiều mùa mưa. Trại có hỗ trợ kỹ thuật lên tầng kế, tiện cho người lần đầu chuyển từ nuôi một tầng sang khai thác mật theo tầng.
Dành cho hộ nuôi ong ngoại số lượng vừa, đặt thùng cố định trong vườn hoặc đi theo vùng hoa. Ai hay phải chuyển đàn bằng xe máy sẽ thấy nặng tay hơn thùng gỗ thông, vì gỗ sao đặc. Thùng bán riêng, khung cầu, lưới chắn chúa và máng ăn phải tính thêm vào chi phí ban đầu.
Thùng trệt bằng nhựa, chứa 10 cầu, dùng cho tầng sinh sản và ghép được tầng kế cùng hệ. Nhựa không mục, không cong vênh vì nắng mưa như gỗ, bề mặt lau rửa được nên vệ sinh đàn nhanh hơn nhiều. Thành thùng liền khối, không có kẽ hở, đây là điểm người nuôi ong di chuyển đàn đi vùng hoa hay nhắc tới vì ong ít thất thoát trên đường.
Hợp với trại nuôi số lượng lớn, tính chi phí theo nhiều năm, và với vùng mưa nhiều như Tây Nguyên. Người nuôi vài đàn cho vui thì gỗ vẫn quen tay hơn, nhựa đen phơi nắng gắt cần che chắn kỹ để tránh hầm nóng bên trong. Đặt hàng qua trang của cơ sở, nên hỏi trước về tầng kế và nắp đi kèm.
Thùng ong dú kiểu lục giác, ba tầng xếp đứng, đóng bằng gỗ thông nhập khẩu dày 3,7 đến 3,8 cm. Các miếng gỗ cắt góc mí 30 độ, ghép bằng vít và bôi keo chống thấm, nhờ vậy mối ghép kín và thùng đứng vững. Cửa chính đường kính 1 cm cho ong ra vào, các lỗ thông hơi nhỏ hơn, khoảng 8 mm. Hai tầng dưới để chúa đẻ và quân ở, tầng trên là tầng mật, thu mật chỉ cần nhấc tầng.
Dành cho người muốn nuôi ong dú ngay trong sân hoặc hiên nhà: ong dú không có ngòi đốt nên nhà có trẻ nhỏ vẫn yên tâm. Đổi lại, mật ong dú mỗi tổ thu được rất ít so với ong mật thường, đây là thú vui hơn là nguồn thu. Gỗ dày gần 4 cm giúp tổ mát, nhưng thùng cũng nặng hơn các mẫu mỏng.
Mẫu thùng đứng bốn tầng, kích thước tổng 16x16x37 cm, thể tích khoảng 3.800 ml. Gỗ thông nhập khẩu dày 2,5 cm, ngoài sơn lót chống thấm rồi sơn nước dùng cho ngoại thất, khách chọn được màu. Cửa chính 1 cm, cửa phụ 8 mm, đáy có chân đế bằng sắt để thùng không đọng nước khi đặt trực tiếp xuống nền. Số tầng linh hoạt, có thể bớt xuống hai tầng hoặc thêm lên năm, sáu tầng theo sức đàn.
Hợp với người nuôi ong dú trên sân thượng, ban công, muốn thùng gọn và nhìn sạch sẽ. Chia đàn chỉ việc nhấc tầng có trứng sang thùng mới, ít làm đàn xáo trộn. Nhược điểm là thùng nhỏ nên đàn đông nhanh chật, phải theo sát để lên tầng đúng lúc.
Thùng gỗ nuôi ong dú cỡ 14x13x35 cm, cơ sở làm ba kiểu để chọn theo chỗ đặt. Bản nắp đậy dành cho tổ nuôi trong nhà hoặc sát nhà, bản nắp gài có khóa mỏ vịt chắc chắn hơn, phù hợp đặt ngoài vườn nơi có mưa gió và vật lạ chạm vào, còn bản chuyên mật tập trung cho việc thu mật.
Cỡ nhỏ này vừa với người nuôi một hai tổ làm quen, đặt hiên nhà hay góc sân có bóng râm. Ai đã nuôi nhiều tổ và muốn nhân đàn nhanh thì nên nhắm mẫu nhiều tầng hơn, vì thùng nhỏ chật sớm. Trước khi mua, hỏi rõ kiểu nắp và cách mở để sau này thu mật không phải cạy cả nóc tổ.
Hệ thùng cho phép thu mật mà không mở tổ. Cầu nhựa có các ô lục giác thay đổi được hình dạng: khi mật đã chín và ong bịt sáp, người nuôi xoay van, mật chảy theo ống xuống bình hứng bên ngoài, xong thì đóng van để ô mật trở lại trạng thái ban đầu. Ý tưởng này do hai cha con Stuart và Cedar Anderson ở Úc phát triển trong hơn mười năm. Bản nhập nguyên bộ về Việt Nam thường nằm trong khoảng bảy đến mười lăm triệu đồng.
Hợp với người nuôi ong tại nhà, sợ mở tổ, sợ bị đốt, hoặc nuôi để cho con xem ong làm mật. Không hợp với trại lớn tính chi phí trên mỗi đàn. Cầu nhựa cần vệ sinh định kỳ để không bị tắc, và chỉ nên xoay van khi mật đã bịt kín sáp.
Thùng ong làm bằng nhựa PP hoặc HDPE, mẫu nhập từ Thổ Nhĩ Kỳ, nơi loại thùng nhựa này ra đời. Cấu tạo vẫn theo kiểu quen thuộc với người nuôi ong: đáy, thân chứa khung cầu, nắp, chỉ khác vật liệu nên không mục, không thấm nước và giữ nhiệt ổn định hơn gỗ mỏng. Giá bán dao động khoảng 5 đến 8 triệu đồng một thùng tùy kích thước, phụ kiện như khung tổ và nắp có thể mua riêng hoặc trọn bộ.
Hướng tới người nuôi ong coi thùng là khoản đầu tư dài hạn, hoặc nuôi ở vùng ẩm, mưa nhiều. Với hộ nuôi vài đàn thì mức giá này khó thuyết phục, thùng gỗ nội địa rẻ hơn nhiều lần. Nên hỏi kỹ kích thước khung cầu để dùng được cầu đang có sẵn ở nhà.