Đồ thủ công của người khuyết tật ở Việt Nam đã bước qua thời "mua vì thương". Danh sách này dành cho người đi tìm quà tặng tử tế, đẹp, dùng được lâu, và cho doanh nghiệp cần quà tri ân có câu chuyện đàng hoàng phía sau.
Các thương hiệu đồ thủ công của người khuyết tật được chọn theo vài tiêu chí rõ ràng: xưởng phải có người khuyết tật trực tiếp làm nghề, sản phẩm bán đều quanh năm chứ không chỉ xuất hiện theo đợt quyên góp, chất liệu và đường may đủ sạch để đặt cạnh hàng chợ mà không ngại. Bên cạnh đó là giá, khả năng nhận đơn số lượng lớn, kênh mua hàng thuận tiện (cửa hàng, website, sàn thương mại điện tử) và cách đơn vị trả công cho người lao động.
Thứ hạng trong bảng không do ban biên tập quyết định, phiếu bầu của cộng đồng mới xếp chỗ cho từng cái tên. Vì vậy hãy đọc kỹ phần ưu điểm, nhược điểm trong mỗi thẻ, xem người mua trước nói gì, rồi bỏ phiếu cho nơi bạn đã thật sự cầm sản phẩm trên tay.
Doanh nghiệp xã hội Kym Việt ra đời tháng 12/2013 tại Hà Nội, chuyên thú nhồi bông và quà tặng may tay, phần lớn thợ là người điếc và người khuyết tật vận động. KymViet Space ở 123 Trung Văn gộp xưởng, showroom và quán cà phê trong một khu, khách vào xem được cả công đoạn cắt vải, nhồi bông, khâu mắt. Mẫu thú thường lấy ý tưởng từ con giáp, linh vật, hoa văn Việt, nên hay được chọn làm quà đối ngoại, và thương hiệu từng được WIPO hỗ trợ về sở hữu trí tuệ.
Hợp với ai cần quà tặng doanh nghiệp có câu chuyện, quà cho trẻ nhỏ hoặc đồ lưu niệm mang chất Việt. Ai quen giá thú bông siêu thị sẽ thấy đắt, vì mỗi con là hàng khâu tay chứ không chạy chuyền. Đơn in logo hay đặt mẫu riêng nên gửi trước vài tuần, xưởng nhỏ, không ép tiến độ được.
Hà Nội, 123 Trung Văn, Nam Từ Liêm
Hợp tác xã Vụn Art do anh Lê Việt Cường lập năm 2017 ngay cạnh làng lụa Vạn Phúc, lấy vải vụn của làng nghề làm nguyên liệu chính. Thợ khuyết tật cắt, ghép, dán từng mảnh lụa thành tranh, túi tote, áo phông, bộ cờ cá ngựa. Sản phẩm của Vụn Art được Hà Nội chấm OCOP 4 sao từ năm 2019, xưởng cũng nhận thêm máy cắt laser để tăng năng suất. Ngoài bán hàng, nơi này tổ chức workshop ghép tranh cho học sinh và khách du lịch.
Chọn Vụn Art nếu cần quà mang màu sắc dân gian: tranh phố cổ, tranh chân dung, đồ lưu niệm in họa tiết lụa. Tranh chân dung đặt riêng cần thời gian vì ghép thủ công từng mảnh nhỏ. Xưởng nằm ở Hà Đông, hơi xa trung tâm, nên khách tiện nhất là đặt qua website rồi nhận ship.
Hà Nội, làng lụa Vạn Phúc, Hà Đông
Tòhe hoạt động từ năm 2006, đưa tranh của trẻ tự kỷ, trẻ khuyết tật và trẻ thiệt thòi lên túi vải, áo, văn phòng phẩm, đồ lifestyle. Điểm khác biệt nằm ở cách trả tiền: các bạn nhỏ có tranh được in nhận tác quyền, những tác giả bán chạy có thể nhận vài chục triệu đồng mỗi năm. Song song là các lớp sân chơi nghệ thuật miễn phí ở trung tâm bảo trợ. Cửa hàng nằm ở số 8 Đỗ Quang, Hà Nội, hàng cũng bán trên sàn thương mại điện tử.
Phù hợp với người thích họa tiết vui mắt, màu mạnh, hoặc cần quà tặng tập thể có ý nghĩa. Cần lưu ý: phần lớn hàng Tòhe là sản phẩm in từ tranh của trẻ, khâu may do xưởng gia công, nên nếu bạn tìm đồ do chính người khuyết tật khâu tay thì nên xem các cái tên khác trong bảng.
Hà Nội, số 8 phố Đỗ Quang, Yên Hòa
Thương Thương Handmade do chị Nguyễn Thị Thu Thương, người mắc bệnh xương thủy tinh, gây dựng từ năm 2013 và phát triển lên công ty cổ phần. Nghề chính là quilling, tức tranh giấy cuốn: thiệp, bookmark, hộp cắm bút, hộp đựng khăn giấy, khuyên tai xoắn giấy, tranh khổ lớn đặt theo mẫu. Xưởng vừa sản xuất vừa dạy nghề cho người khuyết tật và người đang chạy thận, mức lương công bố khoảng 4 đến 8 triệu đồng mỗi tháng.
Đây là lựa chọn tốt cho quà cưới, quà lưu niệm nhẹ và quà tặng khách nước ngoài vì hàng gọn, dễ mang đi. Giấy cuốn kỵ ẩm và va đập, nên cần khung kính với tranh treo tường. Đơn khổ lớn hoặc đơn gấp dịp cuối năm thường phải xếp lịch, xưởng nhỏ và mọi thứ đều làm bằng tay.
Hà Nội
Chạm Vào Xanh mở tháng 10/2022, do hai cô gái khuyết tật sáng lập sau thời gian dài mang hàng thủ công đi bán ở phố đi bộ và hội chợ. Hiện nơi này hợp tác với hơn 20 họa sĩ và thợ thủ công, đa số sống chung với bại não, xương thủy tinh, khiếm thính hoặc tự kỷ. Hàng chủ lực là đồ len móc (móc khóa, thú bông, chậu cây), tranh vẽ, thiệp và túi tote vẽ tay bằng màu acrylic. Cửa hàng ở tầng 1 tòa N04B2 phố Thành Thái, Cầu Giấy, Hà Nội.
Hợp với người tìm quà nhỏ, giá mềm, mỗi món một vẻ. Vì hàng móc tay theo từng người thợ nên số lượng ít, mẫu hay hết, và hai món cùng kiểu vẫn có thể chênh nhau chút ít về kích thước. Muốn đặt số lượng lớn thì nên liên hệ sớm qua fanpage hoặc website.
Hà Nội, tầng 1 tòa N04B2 phố Thành Thái, Cầu Giấy
Reaching Out là doanh nghiệp xã hội ở Hội An, hoạt động từ năm 2000, do nhóm sáng lập là người khuyết tật dẫn dắt, vận hành theo nguyên tắc thương mại công bằng. Thợ ở đây gồm người khiếm thính, người khuyết tật vận động, người có hội chứng Down, làm việc 8 tiếng mỗi ngày với thu nhập ổn định. Dòng hàng mạnh nhất là đồ trà kiểu cung đình Huế, gốm, khăn trải bàn, đồ da nhỏ và trang sức thủ công. Xưởng mở cửa cho khách vào xem thợ làm.
Nếu ghé phố cổ Hội An, đây là chỗ mua quà chắc tay: đóng gói cẩn thận, chất lượng đều, có hồ sơ giới thiệu từng nghệ nhân. Điểm yếu là kênh bán chủ yếu gắn với du lịch tại chỗ, khách ở xa khó chọn hàng, và giá cao hơn mặt bằng đồ lưu niệm cùng loại.
Hội An, khu phố cổ
Nhà May Mắn do bà Aline Rebeaud, tên Việt là Hoàng Nữ Ngọc Tim, lập từ năm 1993, đến năm 2019 tách thêm doanh nghiệp xã hội để bán sản phẩm do chính người khuyết tật làm ra. Tại Trung tâm Chắp Cánh ở quận Bình Tân, mỗi ngày có khoảng 100 người khuyết tật tham gia lao động, lương tính theo sản phẩm hoàn thành. Danh mục gồm đồ thủ công mỹ nghệ, tranh vẽ, hàng may mặc, bên cạnh nông sản từ cơ sở ở Tây Nguyên.
Phù hợp với khách phía Nam muốn mua trực tiếp và với đoàn khách tham quan kết hợp mua quà. Ngược lại, vì hàng thủ công đứng chung với nông sản nên danh mục hơi tản, mẫu mã cập nhật chậm hơn các thương hiệu chuyên một dòng, và hàng chủ yếu gắn với cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh.
TP. Hồ Chí Minh, quận Bình Tân
Craft Link là doanh nghiệp xã hội phi lợi nhuận hoạt động từ năm 1996 theo nguyên tắc thương mại công bằng, làm việc với các nhóm dân tộc thiểu số, nhóm làng nghề và các nhóm người khuyết tật. Cách làm quen thuộc của tổ chức này là xuống tận nhóm sản xuất, hỗ trợ mẫu mã, kỹ thuật và đầu ra, rồi bán tại cửa hàng ở Hà Nội cùng hội chợ hàng thủ công truyền thống tổ chức thường niên. Nghệ nhân được trả công theo thỏa thuận công khai.
Chỗ này hợp với người muốn mua hàng thêu, dệt, mây tre chuẩn nghề và cần hóa đơn rõ ràng. Cần biết trước một điều: hàng do nhóm khuyết tật làm chỉ là một phần trong gian hàng, phần lớn còn lại đến từ các nhóm dân tộc thiểu số, nên muốn mua đúng dòng thì phải hỏi nhân viên.
Hà Nội